Economische vingerwijzingen

+ + +

800px-ABN_AMRO5

Een economie is vergeven van ethische dilemma's. Moet welvaart herverdeeld worden? Is de voortdurende nadruk op economische groei niet volkomen scheef? Zou kwijtschelding van schulden niet belangrijker moeten zijn, ook buiten tijden van crisis? Voor De Nieuwe Koers sprak ik met vier christelijke economen, waaronder CDA-ideoloog Lans Bovenberg (Pinkstergemeente), de Rotterdamse hoogleraar Irene van Staveren (Doopsgezinde kerk), theoloog en econoom Matthijs Langeraar en Johan Graafland, theoloog, econoom en schrijver van het boek Het oog van de Naald.

We hadden het onder meer over de nadruk op economische groei:

'Ontwikkelingslanden in Afrika die een grote bevolkingsgroei hebben, verdienen het om ook economisch uit te dijen, zegt Van Staveren. Maar de bevolking in Nederland groeit slechts mondjesmaat. Daarom is een matige economische groei ruim voldoende. Daarvan is nu overigens geen sprake. De Nederlandse economie is afgelopen jaar met één procent gekrompen. Ook voor dit jaar wordt krimp voorspeld. Van Staveren: "Mijn belangrijkste argument tegen de grote focus van beleidsmakers en veel collega-economen op de groei, is dat die in strijd is met het rentmeesterschap. Dat speelt in het christendom een grote rol, en trouwens ook in de meeste andere religies. Economische groei is alleen wenselijk mits we onze verantwoordelijkheid voor de heelheid van de aarde niet schaden. Maar we hebben ook een sociale verantwoordelijkheid. Want economische groei gaat vaak gepaard met een grotere kloof tussen arm en rijk. China is daar nu een goed voorbeeld van. Maar ook alle Westerse economieën zagen dat sinds de jaren tachtig gebeuren."'

Opvallend genoeg kun je als christen met een zuiver gemoed meegaan in de consumptiedrift:

Lans Bovenberg: "De economie wordt gestimuleerd als wij risico’s nemen en ons geld inzetten om anderen gelukkig te maken in plaats van ons geld op te potten. Laten we ons geld dus laten rollen, voor onszelf en voor anderen." "Het is evident dat men in de vroege kerk, net als in latere kloosterorden, een potentieel gevaar zag in bezit", vertelt Matthijs Langeraar. "De oplossing zocht men in afstand doen van bezit, in soberheid. De Bijbel leert echter niet dat het kwade in de materie zit, zoals vroeger de stoïcijnen of tegenwoordig nog de boeddhisten. Dat kwaad zit in onszelf." Maar van domme consumptie is hij geen aanhanger. "Het gaat er om hoe wij ons bezit inzetten."

Je moet dus simpelweg de juiste keuzes maken. Laat je geld rollen, maar in de juiste richting. "Hedonisme vind ik niet terug in de Bijbel", zegt Irene van Staveren. "Maar dat vind ik ook niet terug bij John-Maynard Keynes, de econoom die als eerste zei dat je een economie uit de crisis helpt door de consumentenvraag te stimuleren. Dat draait helemaal niet om hedonisme, maar om het op gang houden van de productie. Ik heb er geen probleem mee dat je een auto koopt. Die heb ik zelf ook. Ik vind het belangrijker dat mensen nadenken over het milieu als ze een auto of koelkast kopen. Het economisch beleid moet daar meer op gericht worden, door bijvoorbeeld een lager btw-tarief in te voeren voor milieuvriendelijke producenten."

Zuidas2

 

Van te veel nivellering zijn de meesten van de christelijke economen geen aanhanger. We worden weliswaar opgeroepen te zorgen voor ‘weduwen en wezen’, zegt Lans Bovenberg. Maar laten we het elkaar vooral niet te makkelijk maken, bezweert hij. "Mensen werkelijk liefhebben betekent ook dat we mensen uitdagen om te groeien. Geef mensen geen vis maar een hengel. Daag mensen uit om voor hun eigen levensonderhoud te zorgen." De burger mag delen wat hij wil, maar de overheid moet oppassen met het herverdelen van inkomen. Bovenberg: "Wie via dwang de hemel op aarde wil brengen, eindigt in de hel."