Interview Haroon Sheikh

publicatie + + + + +

Haroon Sheikh schreef het boek Hydropolitiek, waarin hij dus niet naar de geopolitiek kijkt, maar naar de landen die heersen op zee en oceaan. Ik sprak hem uitgebreid. Lees dat hier.

Eén opvallende uiting van hydropolitieke macht is het graven van kanalen, zegt Sheikh. Onder andere daar vroeg ik hem naar:

Als we nu uitzoomen: in de negentiende eeuw groeven de Fransen en Britten het Suezkanaal, in de twintigste eeuw groeven de Verenigde Staten het Panamakanaal, en nu heeft China plannen voor kanalen door zowel Nicaragua als Thailand. Welke machtsverschuiving zien we hier?

,,Bij hydropolitieke machten zit iets wat je ‘titanisch’ kunt noemen: een neiging om tegen de goden in opstand te komen en de wereld in handen te nemen. Bij uitstek een uiting daarvan is het graven van kalen. Meer dan negentig procent van de wereldhandel gaat primair over het water. Dus elke opkomende macht wil zich centraal positioneren ten opzichte van de waterwegen. De moderne tijd begon eind vijftiende eeuw met het om Afrika heen varen richting Indië. Via het Suezkanaal werd die route veel korter: Engeland kreeg een invloedssfeer die liep van Gibraltar, Malta en Cyprus, via het Suezkanaal, tot aan plekken als Aden, de Emiraten, doorlopend tot Hongkong en Shanghai. Dat kanaal maakte het Engeland mogelijk om een wereldmacht te worden. Evengoed zie je dat Spanje bezig was met het graven van het Panamakanaal, maar als uitgeputte wereldmacht daar de middelen niet meer voor had. Begin twintigste eeuw werd Spanje door Amerika van Cuba en de Filippijnen verdreven en kwam Amerika in de positie om die verbinding tussen de Atlantische en de Stille Oceaan te maken.”

Het land Panama bestond toen nog niet. De VS hebben een onafhankelijkheidsbeweging in Colombia gesteund om dat Panamakanaal te kunnen graven, omdat Colombia er niet aan mee wilde werken.

,,Zeker. Panama is een land dat ik geen kolonie zal noemen, maar waar Amerika nog héél veel invloed op heeft. Niet voor niets zoeken de Chinezen naar alternatieven voor het Panamakanaal, omdat ze Panama beschouwen als een proxy van de Amerikaanse regering. Net zo wilden ook de Britten en de Fransen echt de controle in Egypte hebben. Toen de Egyptische president Nasser het Suezkanaal begin jaren vijftig nationaliseerde, ontstond er ook echt een internationale crisis omdat deze landen niet accepteerden dat Egypte onafhankelijk over het Suezkanaal zou gaan.”

Waarom vindt China het zo bedreigend dat de VS zoveel invloed op het Panamakanaal hebben?

,,Het gebeurt niet veel, maar het is een mogelijkheid dat een land de handelsstromen van een ander land stil legt. China is erg afhankelijk van de wereldhandel, dus dat zou direct desastreus zijn. Amerika is op alle waterwegen nog steeds de dominante partij, dus China markeert voor zichzelf een enorme kwetsbaarheid. Je moet ook denken aan Irans dreiging om de Straat van Hormuz af te sluiten. Dat doet dat land niet zomaar. Als Iran dat doet, krijg het misschien wel te maken met een invasie. Toch kan ze dreigen: zet mij niet te ver onder druk, want in het uiterste geval doe ik dit. Om die dreiging tegen te gaan zie je dat een opkomende grootmacht als China behalve economische invloed ook politieke invloed moet krijgen: dus moet het toegang krijgen tot dit soort waterwegen, maar ook invloed krijgen op de landen die langs die waterwegen liggen of waar die kanalen gegraven zijn.”