Karaktermoord op Yanis Varoufakis

+ + +

YanisVaroufakis

Wat is toch de reden dat Yanis Varoufakis bij tijd en wijle gediaboliseerd wordt in de Nederlandse pers? Als iemand zo hard wordt aangepakt, moet daar een psychologie of belang achter zitten.

Afgelopen mei kreeg de Griekse oud-minister van Financiën een ongekende trap na van Volkskrant-journalist Marc Peeperkorn. Zonder grote noodzaak liet hij zich ontvallen in een artikel over de Griekse economie: 'De Griekse minister Efklidis Tsakalotos toont zich een betrouwbare partner, in tegenstelling tot zijn voorganger Yanis Varoufakis die met gebroken beloften en manipulatief gedrag zijn EU-collega's tot woede en wanhoop dreef en zijn land naar de afgrond.' 

Misschien blijkt Peeperkorns gelijk aan het eind der tijden. Maar zijn mening wordt door tallozen weersproken. Bovendien schrijft hij dit niet in een column, maar in een nieuwsartikel voorin de krant. Is de Volkskrant gepolitiseerd? Is zelfs de pretentie van neutraliteit verdwenen?

Karaktermoord

Ook in Trouw werd recent karaktermoord gepleegd. Door Christoph Schmidt, Peeperkorns collega in Brussel. In dit dagblad schreef hij een geanimeerd stukje over de memoires, Adults in the Room, die Varoufakis pas had uitgebracht over zijn tijd als Grieks minister van Financiën. Het kán gewoon niet dat hij het boek daadwerkelijk heeft gelezen. Desgevraagd per Twitter zwijgt hij.

De boektitel van Varoufakis' memoires ontleent de Griek aan een opmerking van IMF-voorzitter Christine Lagarde die benadrukte dat volwassenheid van de gesprekspartners een noodzakelijke voorwaarde zijn voor  vruchtbare onderhandelingen tussen de troika en Griekenland. De uitspraak van Lagarde was volgens Schmidt 'een subtiele uithaal naar het vermeende amateurisme van de Griekse onderhandelaars.' Hij voegt toe: 'Varoufakis is een kleuter, zei Lagarde eigenlijk.'

Volgens  Schmidt hadden de andere ministers in de eurozone 'snel genoeg van zijn ellenlange, hoogdravende toespraken tijdens crisisvergaderingen waarin het juist op daadkracht aankwam.' Op wie baseert hij zich? De eurozone-vergaderingen zijn besloten. Notulen worden niet vrijgegeven.

Bovendien: 'hoogdravend' en 'ellenlang' zijn volkomen subjectieve begrippen. Gebruikt hij ze alleen maar  om zijn stukje kleur op de wangen te geven?

Ook schrijft hij: 'Geen enkel moment leek Varoufakis te beseffen dat die andere ministers ook verantwoording moesten afleggen, aan hún democratieën.'

Had Schmidt het boek gelezen, dan wist hij dat dat feitelijk niet waar is. Wel is Varoufakis verbijsterd dat Wolfgang Schäuble tijdens de eerste eurogroep-vergadering na de verkiezingsoverwinning van de linkse partij Syriza zegt: 'Elections cannot be allowed to change economic policy.' (p. 237, AitR). Waarop Varoufakis naar eigen zeggen antwoordt: 'Democracy is not a luxury to be afforded to the creditors and denied to the debtors. (...) Then again, I might be wrong. Colleagues, if you think that I am wrong, if you agree with Wolfgang, then I invite you to say so explicitly by proposing that elections should be suspended in countries like Greece until the country's programma is completed.'

'Superbly written'

Gek genoeg wordt in de Britse pers door velen heel anders over Varoufakis geschreven, zoals nu ook over zijn memoires. Paul Mason in The Guardian schrijft zonder terughoudendheid '...that Varoufakis has written one of the greatest political memoirs of all time. (...) In this book, then, Varoufakis gives one of the most accurate and detailed descriptions of modern power ever written – an achievement that outweighs his desire for self-justification during the Greek crisis.'

Financieel columnist Martin Wolf in The Financial Times: 'This is a superbly written account of the struggle to alleviate the austerity imposed upon the Greek people by the eurozone.'

Wolf schrijft: '....he could never have succeeded, such were the vested interests arrayed against him. This outcome was — and is — a tragedy, because he was — and is — right. The bulk of Greek debt should indeed be cancelled outright. Read and weep.'

Het zal ermee te maken hebben dat Groot-Brittannië niet verzonken zit in de eurozone, zoals Nederland. Al blijkt ook politiek commentator Hans Wansink lyrisch in De Volkskrant. Hij schrijft in zijn recensie het diametraal tegenovergestelde van collega Peeperkorn: 'Varoufakis stond helemaal niet alleen in zijn opvatting dat schuldsanering een absolute voorwaarde was om de Griekse economie zuurstof te geven. Collega-economen hielpen hem bij het opstellen van zijn voorstellen en leden van de Europese Commissie deden halfslachtige pogingen de Grieken wat tegemoet te komen. Maar Schäuble en zijn trouwe secondant Jeroen Dijsselbloem, de voorzitter van de eurogroep van ministers van Financiën, joegen Juncker en de zijnen steevast terug in hun Brusselse hok.'

Dijsselbloem

Jeroen_Dijsselbloem

Iemand moet Dijsselbloem toch eens vragen naar zijn reactie op de wijze waarop Varoufakis hem in zijn boek beschrijft. De eerste ontmoeting in Athene is zowel komisch als ontluisterend, in de kennelijke weigering van de PvdA'er om maar één moment inhoudelijk het gesprek aan te gaan.

Varoufakis schrijft over de Nederlander (p166):

'What are your intentions for the Greek programma? Are you planning to complete it?' he asked.

I repeated the answer I had given him over the phone: our new government, I replied, recognized that it had inherited certain commitments to the Eurogroup while at the same time trusted that its partners would recognize in return that it had been elected only a few days before in order to renegotiate key elements of this programme. His response was abrupt and aggressive. 'This will not work!' he declared. (...) The Greek programme, he mused, was like a horse. It was either alive or it was dead. If it was alive, we had to climb on it and ride it to its destination. If it was dead, then it was dead. Not knowing what to make of his metaphor and unwilling to adopt it, I tried to reason with him.'

Bretton Woods

Lezend in zijn voorlaatste boek And the weak suffer what they must? (2016) ben ik onder de indruk geraakt van Varoufakis' historische en economische kennis, maar ook door zijn doorleefdheid. Zijn kijk op de wereld is wezenlijk gevormd door de Griekse burgeroorlog (1946-49) en het kolonelsregime (1967-74). (In beide gevallen beseft Varoufakis maar al te goed dat de Verenigde Staten een dubieuze rol gespeeld hebben; dit alles tegen het decor van de Koude Oorlog.)

In dit boek beschrijft hij de monetaire geschiedenis van na de Tweede Wereldoorlog: de sleutelrol die de Bretton Woods-conferentie in 1944 had in de monetaire vormgeving van het nieuwe Europa. Europa was een belangrijke afzetmarkt voor het handelsoverschot dat Amerika toen nog had. Om dat voor elkaar te krijgen, werden de Europese munten aan de Amerikaanse dollar geklonken. Toen het Bretton Woods-systeem in 1971 echter implodeerde, onder andere doordat het Amerikaanse handelsoverschot in een handelstekort veranderde, werd langzaamaan de euro geboren.

Een crisis was nodig

omslagAdultsintheRoom

De monetaire unie van de euro is nooit goed in elkaar gezet. Dat ontkent niemand. Zie bijvoorbeeld Joseph Stiglitz' De euro. Iemand als oud-premier Ruud Lubbers, nauw betrokken bij de conceptie van de euro, zei het in tv-programma De Slag om Europa. Ook econoom André Szász schreef het voor zijn dood nog in de net verschenen bundel De vleugels van de adelaar: alle betrokken regeringsleiders wisten glashelder dat er meer 'politieke eenheid' nodig was om de euro gezond te houden. 'De gedachte daarachter was dat (...) crises tenslotte de synergie zouden afdwingen.'

Niks bleek minder waar, weten we nu.

Dit kon alleen gebeuren doordat de euro voor een belangrijk deel een politiek construct was. Een Europese munt was een lang gekoesterde wens van de Fransen, die meer grip wilden op de Duitse centrale bank. De Bundesbank kon, vanwege de kracht van de West-Duitse economie en dus de kracht van de D-Mark, het Europese monetaire beleid bepalen. Eind 1990 werd Duitsland weer één land. Tegen die achtergrond werd de euro opgericht. Bondskanselier Helmut Kohl stemde in met een snelle invoering om voor de Duitse eenwording de Franse goedkeuring te krijgen. Dat zei ook Europa-denker Luuk Middelaar onomwonden tegen mij, toen ik hem begin 2016 sprak.

Griekenland was bankroet

Varoufakis draait in Adults in the Room nergens om heen. Griekenland had nooit bij de euro gemogen, zegt hij. Maar eruit stappen nu is levensgevaarlijk. Hij is uiterst kritisch over de Griekse oligarchie, over de Griekse middenpartijen, over 'zijn eigen' Syriza (hij was geen lid).

Hij weet dat de Griekse economie er Europees gezien eigenlijk niet toe doet. Hij weet dat het de troika in wezen niet om Griekenland te doen is, maar via een omweg om de disciplinering van Frankrijk. Hij weet dat hervormingen cruciaal zijn om zijn land economisch robuust te maken.

Maar het belangrijkste nu is dat zijn land nooit een leningenpakket had mogen krijgen. Griekenland was bankroet, zegt hij. De enige reden dat de troika Griekenland in 2010 bijsprong, was dat met name Franse en Duitse banken grote kredieten in zijn land hadden uitstaan. De facto werden die banken voor de tweede keer sinds het begin van de economische crisis met belastinggeld gered. Maar Angela Merkel sprak tegenover haar parlement over solidariteit met de Grieken.

Het eerste leningenpakket werd afbetaald met het tweede leningenpakket van 2012. Dat leningenpakket wordt afbetaald met een derde hulpprogramma nadat Varoufakis in 2015 ontslag nam.

Adults in the Room, mei 2017, The Bodley Head, 550 blz

And the weak suffer what they must?, 2016, The Bodley Head, 318 blz (ook vertaald)

UPDATE (25/7/2017): Interessante reacties op Twitter van onder meer Trouw-correspondent Cristoph Schmidt: